شیر و فرآورده های لبنی نه تنها بخش اصلی سبد غذایی خانواده ها را تشکیل می دهند؛ بلکه سهم بزرگی از صادرات صنایع غذایی بسیاری از کشورها را نیز شامل می شوند. از این رو، داشتن خط تولید لبنیات کارآمد و مجهز به دستگاه های استاندارد، برای کارخانه ها و کارگاه های کوچک و بزرگ اهمیت حیاتی دارد.
در یک خط تولید مدرن، تجهیزات اصلی مانند مخازن استیل، دستگاه های هم زن، دستگاه های پاستوریزه، هموژنیزر، دستگاه های پرکن و بسته بندی به کار گرفته می شوند. هر یک از این تجهیزات نقشی مستقیم بر کیفیت محصول نهایی، ایمنی بهداشتی و همچنین بهره وری تولید دارند. انتخاب درست و استاندارد این ماشین آلات می تواند به افزایش طول عمر محصول، کاهش ضایعات و صرفه جویی در هزینه ها کمک کند.
جمع آوری شیر در خط تولید لبنیات
مراحل فرآوری شیر در کارخانه های لبنی کدامند؟
فرآیند تولید لبنیات شامل چندین مرحله حیاتی است که کیفیت و ماندگاری محصول را تضمین می کنند:
- جمع آوری شیر خام
اگر شیر در ساعات اولیه پس از دوشیدن به کارخانه نرسد یا دمای آن به موقع کاهش نیابد، بار میکروبی آن به سرعت افزایش می یابد. همچنین، امکان استفاده از آن کاهش پیدا می کند. برای جلوگیری از این مشکل، شیر باید در همان محل تولید توسط مخزن شیر مجهز به سیستم خنک کننده نگهداری شود. این مخازن، شیر را تا دمای ۴ درجه سانتی گراد پایین می آورند.
کاهش سریع دما علاوه بر مهار رشد باکتری ها، باعث حفظ خواص تغذیه ای شیر نیز می شود. همچنین در این مرحله، نمونه هایی از شیر گرفته و به آزمایشگاه ارسال می شوند تا از نظر چربی، اسیدیته و بار میکروبی بررسی شوند.
- فیلتر کردن و خنک سازی
پیش از آنکه شیر وارد خط تولید شود، باید از فیلترهای مخصوص عبور داده شود. این فیلترها ذرات معلق مانند مو، خاک یا بقایای علوفه را حذف می کنند. استفاده از صافی های چندلایه استیل یا پارچه ای یکی از روش های رایج در این مرحله است.
پس از فیلتراسیون، شیر به مخازن سردکننده (Chilling Tanks) منتقل می شود. این مخازن علاوه بر کاهش دما، با سیستم همزن داخلی مانع ته نشینی چربی و پروتئین ها می شوند. نگهداری شیر در دمای پایین تا لحظه ورود به پاستوریزاتور، یکی از عوامل اصلی در حفظ کیفیت و افزایش ماندگاری محصول است.
- پاستوریزه کردن
در این فرآیند، شیر در دمای کنترل شده حرارت داده شده و سپس سریعا سرد خواهد شد. این دمای کنترل شده معمولا ۷۲ درجه سانتی گراد به مدت ۱۵ ثانیه یا ۶۳ درجه سانتی گراد به مدت ۳۰ دقیقه می باشد.
پاستوریزاسیون به دو دلیل زیر اهمیت دارد:
- نابودی میکروارگانیسم های بیماری زا مانند سالمونلا، اشرشیاکلی و لیستریا
- افزایش ماندگاری شیر بدون تاثیر منفی بر ارزش تغذیه ای آن
- هموژنیزه کردن (Homogenization)
شیر پاستوریزه شده هنوز دارای ذرات چربی با اندازه های متفاوت است. اگر این ذرات شکسته نشوند، پس از مدتی در سطح شیر جمع شده و لایه ای از خامه تشکیل می دهند. برای جلوگیری از این اتفاق، شیر وارد دستگاه هموژنیزر می شود.
در این دستگاه، شیر تحت فشار بسیار بالا (حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ بار) از منافذ بسیار ریز عبور می کند. در نتیجه، ذرات چربی در کل مایع به طور یکنواخت خرد و پراکنده می شود.
- بسته بندی و نگهداری
آخرین مرحله، بسته بندی و آماده سازی محصول برای عرضه به بازار است. بسته بندی در صنعت لبنیات تنها جنبه ظاهری ندارد؛ بلکه عامل اصلی حفظ بهداشت و افزایش ماندگاری می باشد.
ویژگی های بسته بندی استاندارد عبارتند از:
- ظروف استریل و مقاوم (بطری های PET، پاکت های تتراپک، لیوان های پلی پروپیلن)
- قابلیت جلوگیری از نفوذ نور و اکسیژن (نور و اکسیژن موجب فساد زودرس می شوند)
- طراحی مناسب برای سهولت حمل و نقل و مصرف
پس از بسته بندی، محصولات باید در دمای مناسب زنجیره سرد نگهداری شوند. رعایت این نکته به ویژه در زمان توزیع اهمیت دارد؛ زیرا کوچک ترین وقفه در سرمایش می تواند کیفیت محصول را به خطر اندازد.
خط تولید شیر
۴ دستگاه ضروری در خط تولید لبنیات
چهار دستگاه اصلی و حیاتی در خطوط تولید لبنیات عبارتند از:
- دستگاه پاستوریزاتور
انواع دستگاه پاستوریزاتور عبارتند از:
- بچ (Batch): مناسب کارگاه های کوچک با ظرفیت پایین؛ شیر در مخزن بزرگ حرارت داده می شود.
- صفحه ای (Plate): پرکاربردترین نوع در کارخانه ها؛ سرعت بالا و مصرف انرژی کمتر.
- لوله ای (Tubular): برای ظرفیت های بالا و محصولات غلیظ تر مانند شیر کاکائو یا نوشیدنی های پروتئینی.
مزایای پاستوریزاتور شامل موارد زیر می شوند:
- حفظ ارزش غذایی شیر در کنار افزایش ایمنی بهداشتی
- افزایش ماندگاری بدون نیاز به افزودنی های شیمیایی
- قابلیت تنظیم دما و زمان بسته به نوع محصول
- هموژنیزر
هموژنیزر با ایجاد فشار بالا، ذرات چربی را خرد کرده و به طور یکنواخت در شیر پخش می کند. نقش هموژنیزر در خط تولید لبنیات به شرح زیر است:
- ایجاد بافت نرم تر و خوش طعم تر در شیر
- جلوگیری از جدا شدن خامه و ته نشینی
- افزایش کیفیت و قوام ماست، پنیر، بستنی و سایر فرآورده ها
- مخزن سرد (Chilling Tank)
ویژگی های مهم مخازن سرد استاندارد عبارتند از:
- ساخته شده از استیل ضدزنگ برای جلوگیری از خوردگی و آلودگی
- مجهز به سیستم هم زن داخلی برای جلوگیری از ته نشینی
- قابلیت اتصال به سیستم CIP (شست و شوی خودکار) برای رعایت بهداشت
کاربردهای مخزن سرد شامل موارد زیر می شوند:
- ذخیره شیر خام قبل از ورود به پاستوریزاتور
- ذخیره محصولات نیمه فرآوری شده مانند شیر هموژنیزه
- امکان خنک سازی سریع تا دمای استاندارد ۴ درجه سانتی گراد
مخزن شیر
- دستگاه بسته بندی
بسته بندی غیربهداشتی می تواند باعث آلودگی و کاهش ماندگاری محصول شود. انواع دستگاه های بسته بندی در صنعت لبنیات عبارتند از:
- پرکن بطری (PET یا شیشه ای): رایج برای شیر و نوشیدنی های لبنی.
- پرکن پاکتی (ساشه یا تتراپک): مناسب شیر مدرسه و مصرف های انبوه.
- پرکن لیوانی: برای ماست، دسر و دوغ.
- سیستم شیرینگ و کارتنینگ: برای بسته بندی نهایی و حمل و نقل.
ویژگی های ضروری دستگاه های بسته بندی شامل موارد زیر می شوند:
- کار در محیط استریل و کنترل شده
- سرعت و دقت بالا برای کاهش ضایعات
- قابلیت چاپ تاریخ تولید و انقضا روی بسته
انتخاب دستگاه مناسب
چرا انتخاب تجهیزات استاندارد اهمیت دارد؟
ماشین آلات لبنی تنها ابزار مکانیکی نیستند؛ بلکه ضامن کیفیت و ایمنی محصولات به شمار می روند. انتخاب تجهیزات غیر استاندارد یا بی کیفیت، می تواند منجر به مشکلات زیر شود:
- کاهش ماندگاری محصولات
- افزایش ضایعات تولید
- خطر آلودگی میکروبی
- هزینه های سنگین تعمیر و نگهداری
شرکت هایی مانند آرش ماشین توانسته اند با ارائه دستگاه های استاندارد و متناسب با نیاز کارخانه های داخلی، نقش مهمی در توسعه صنعت لبنیات کشور ایفا کنند.
تولید لبنیات
بهترین تجهیزات برای خط تولید لبنیات کارآمد
راه اندازی یک خط تولید لبنیات موفق، تنها به سرمایه مالی وابسته نیست؛ بلکه نیازمند آگاهی کامل از تجهیزات و انتخاب دستگاه های استاندارد است. مخازن استیل، پاستوریزاتورها، هموژنیزرها و سیستم های بسته بندی، اجزای جدایی ناپذیر این مسیر هستند.
اگر شما یک سرمایه گذار یا مدیر کارخانه لبنیات هستید، انتخاب درست تجهیزات می تواند آینده کسب و کار شما را تضمین کند. برای دریافت مشاوره رایگان و خرید مستقیم تجهیزات لبنی، می توانید از خدمات کارشناسان ماشین سازی آرش استفاده کنید.
Leave a Reply